Περί βιβλίου: Ο Καμιλέρι και η Σικελία

Posted on Μαΐου 1, 2013

0


 

Ο Αντρέα Καμιλέρι είναι σήμερα ένας από τους πιο διαβασμένους συγγραφείς  της Ιταλίας. Δεκάδες είναι οι μεταφράσεις των περιπετειών του επιθεωρητή Μονταλμπάνο. Παράδοξη περίπτωση συγγραφέα ο Καμιλέρι, αφού ξεκίνησε να γράφει στα εξήντα του χρόνια, πετυχαίνοντας, ωστόσο άμεση εκδοτική καταξίωση.

 
Ήρωας του είναι ο Σάλβο Μονταλμπάνο, ένας Ιταλός από το νότο, οξύθυμος και αθυρόστομος αλλά ταυτόχρονα πνευματώδης και καλλιεργημένος, περισσότερο απ’ ότι θα περίμενε κανείς από ένα επιθεωρητή της επαρχίας. Του αρέσει η λογοτεχνία, αλλά περισσότερο απ’ όλα του αρέσει το καλό φαγητό. Όταν είναι η ώρα να φάει ο Μονταλμπάνο, ο αναγνώστης ξέρει ότι πρόκειται να φανταστεί μια μικρή ιεροτελεστία. Όχι συζητήσεις, όχι κοινωνικότητα πάνω από τα εκλεκτά μεσογειακά εδέσματα: ψάρια κάθε λογής, μελιτζάνες στο φούρνο, τυριά και θεσπέσια κρασιά. Η ψυχολογία του επιθεωρητή βασίζεται στην πορεία ενός γεύματος. Στο τέλος, δεν παραλείπει να συγχαρεί το μάγειρα, με μια παιδική χαρά και ευγνωμοσύνη.

 
Ο Μονταλμπάνο είναι κι άλλα πράγματα όμως. Το κυριότερο χαρακτηριστικό του είναι η παρεκκλίνουσα αίσθηση δικαίου που έχει. Οι κανόνες ενίοτε πρέπει να παρακάμπτονται, η ηθική του ήρωα καθορίζει το σωστό. Μια ηθική που βασίζεται στις λαϊκές αξίες των κατοίκων της Νότιας Ιταλίας (και γενικότερα των νότιων επαρχιών της Ευρώπης). Ωστόσο, αν και αυτή η ηθική του είναι ένα πεδίο δόξης για τον συγγραφέα, αν θα ήθελε να εμβαθύνει στα χαρακτηριστικά της, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Ο Σάλβο Μονταλμπάνο δεν είναι Μαιγκρέ. Μάλλον είναι ένας χαρακτήρας στον οποίο έχουν συρραφεί χαρακτηριστικά, για να παίξει τελικά αυτός ο ήρωας ένα ρόλο που ξεπερνά το όριο των βιβλίων του. Κάτι ανάλογο, ίσως θα μπορούσαμε να πούμε, συμβαίνει με τον Χολμς του Α.Κ.Ντόυλ.

 
Ο Βρετανός θαυματοποιός ενσαρκώνει το ιδεώδες του Άγγλου τζέντλεμαν, που εξαιτίας της εμπειρίας των αποικιών και των πολέμων έχει γίνει και λίγο περιπετειώδης. Έξυπνος ακραιφνώς ( πιο έξυπνος απ’ όλο τον κόσμο· ταιριαστό για εξέχον μέλος μια αυτοκρατορίας…), εμφανίσιμος, εξαίρετος πυγμάχος, σκοπευτής, υπερδραστήριος και (κάτι από ρομαντισμό τώρα:) ολίγον τί αυτοκαταστροφικός οπιομανής.

 
Παρομοίως ο Μονταλμπάνο είναι ένας ήρωας της Σικελίας. Ενσαρκώνει τα στερεότυπα των νότιων, αλλά με ένα τρόπο που αυτά ξεδιαλύνονται, σαν αφελείς παρανοήσεις. Είναι, όπως είπαμε εριστικός, δεν διστάζει να βρίσει, καλοφαγάς και με ιδιαίτερη αγάπη για τη θάλασσα. Σαν εκπρόσωπος μια εύφορης γης, γεύεται όσα αυτή προσφέρει και συχνά βρίσκει ανακούφιση  στα τοπία της πατρίδας του. Ο Μονταλμπάνο δεν είναι τζέντλμαν. Δεν ζει στο Λονδίνο, εξάλλου. Η Σικελία δεν είναι μέρος για τζέντλμεν. Οι άνθρωποι έχουν ένα ρυθμό έξω από τα όρια της καθωσπρέπειας αλλά τόσο φυσικά ευγενή. Ο Μονταλμπάνο δεν κάνει θαύματα. Η λύση του μυστηρίου δεν είναι φαντασμαγορική επίδειξη, ο ίδιος  δεν είναι ιδιαίτερα αυτάρεσκος, ο ρόλός του τού επιβάλλει ταπεινότητα.

 
Μπορεί ο Καμιλέρι να μην εμβαθύνει στον ήρωα του όσο θα θέλαμε. Μπορεί πολλές προεκτάσεις να μένουν ανεξερεύνητες, όμως το αίσθημα του ανικανοποίητου καταφέρνει και μετριάζεται. Σκοπός του δεν είναι, έχω την εντύπωση, τόσο η αποτύπωση ενός ανθρώπινου τύπου, ούτε να προκαλέσει φθηνό θαυμασμό με αξιοπερίεργες ιστορίες. Νομίζω ότι Καμιλέρι καταπιάστηκε με το γράψιμο στα εξήντα του για κάτι απολαυστικότερο : για να τραγουδήσει το μέρος και τους ανθρώπους που αγαπά. Συγκείμενο του είναι ολόκληρη η Σικελία και μαζί όλοι οι μύθοι (λογοτεχνικοί και μη) που έρχονται στο μυαλό μας , όταν διαβάζουμε γι’ αυτήν. Αυτό είναι το τέχνασμα του συγγραφέα, που συμπληρώνει  τα κενά της πλαστικότητάς του φυσικά και ανακουφιστικά. Η αστυνομική ιστορία , μυστηριώδης σαν την Σικελία, άστατη σαν την θάλασσα της , σαγηνευτική και επικίνδυνη, είναι ζωντανή και ζεστή γιατί παίρνει σάρκα από τη σάρκα του πιο ζωντανού μέρους της Ιταλίας. Οι αστυνομικές ιστορίες του Καμιλέρι είναι μονάχα μια πρόφαση.

Advertisements