Ανατρεπτικότητα σε άλλες εποχές (2)

Posted on Ιουνίου 23, 2011

1


( Η συνέχεια της σειράς των κειμένων για την Ανατρεπτικότητα σε άλλες εποχές. Προηγούμενα κείμενα υπάρχουν στη σχετική σελίδα του blog)

Η περίπτωση του Σοφοκλή, αλλά και των άλλων τραγικών είναι κατά κάποιο τρόπο μοναδικές. Εξάλλου ιστορικά, θα πρέπει να αφήσουμε την αρχαιότητα και να φθάσουμε σε πολύ σύγχρονα παραδείγματα για να συναντήσουμε τόσο πηγαίο και άμεσο ανθρωπισμό, με την έννοια του προβληματισμού πάνω στα ανθρώπινα υπαρξιακά, αξιακά και κοινωνικά ζητήματα.

Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου εμφανίστηκαν σπινθήρες ενός πνεύματος απελευθέρωσης και ανατροπής στο χώρο της λογοτεχνίας, μέσα σε περιβάλλοντα κάθε άλλο παρά δόκιμα για κάτι τέτοιο. Μια σχετική περίπτωση είναι η επόμενη.

GOLIARDI.

Βρισκόμαστε στη δυτική Ευρώπη, την φραγκοκρατούμενη και παπική Ευρώπη, των ηγεμόνων και του Χριστιανισμού. 12ος αιώνας. Περίοδος που εμφανίζεται ο κώδικας του ιπποτισμού ( του αγνού έρωτα και της τιμής) και ο μυστικισμός της θρησκείας. Η δεισιδαιμονία και η ανέχεια μεταξύ του λαού είναι σε έξαρση. Ο κλήρος, δεσποτικός και αμείλικτος ( η μεσαιωνική ιερά εξέταση αρχίζει τη δράση της εκείνα τα χρόνια) άφηνε τους πιστούς σε αυτή την κατάσταση εκμεταλλευόμενος τον φόβο και την αμάθεια. Πολλοί ήταν εκείνοι που , προκειμένου να σώσουν την ψυχή τους χάριζαν στην εκκλησία τα υπάρχοντα τους. Τότε εμφανίστηκαν και τα λεγόμενα Συγχωροχάρτια!

Παραδόξως, εμφανίζεται μια ομάδα περιπλανώμενων κληρικών (clerici vagantes) και σπουδαστών, που είχαν διαμορφώσει μια δικιά τους κοινωνία, με δικούς τους κανόνες και τρόπο ζωής. Ήταν μια ομάδα ανθρώπων που στάθηκε απέναντι στην αυθαιρεσία και την ωμότητα της εκκλησίας. Στα ποιήματα τους μίλησαν για τα δικαιώματα των ανθρώπων, για τις αντινομίες στη ζωή του κλήρου και των πλούσιων κληρικών . Δεν έμειναν , όμως, εκεί. Αντίθετα με τον πουριτανισμό της εποχής, αγνόησαν τον γλυκανάλατο ιπποτικό έρωτα και το ιδεώδες του ιπποτισμού. Τα ποιήματα τους μιλούσαν για φύση και έρωτα. Έρωτα ελεύθερο (αφού ήταν κατά του γάμου), έρωτα σαρκικό, νεανικό και αυθόρμητο και πολυμορφικό! Είχαν για τη γυναίκα ειδωλολατρική αγάπη και την παραλλήλιζαν με την Παναγία, με τη διαφορά ότι την έβλεπαν σαν μια επίγεια θεραπαινίδα του έρωτα. Δεν ήταν μια στάση σωματικής εκμετάλλευσης, με τους σημερινούς όρους. Ύμνησαν τη γυναίκα και την είδαν με μια προοδευτική προοπτική.

Οι περίεργοι αυτοί κληρικοί δεν έγραφαν σε μοναστήρια, αλλά σε ταβέρνες , ενώ έπιναν και τραγουδούσαν. Αντιτίθενται στο μεσαιωνικό ασκητισμό και στην καταπίεση της ανθρώπινης συνείδησης. Μέσα σε χρόνους που έχουν χαρακτηριστεί Σκοτεινοί, αυτοί τολμούν μια διπλή πρόκληση και ανατροπή: Όχι μόνο αντιτίθενται στην εκκλησία και προωθούν το ελεύθερο σαρκικό έρωτα, είναι συνάμα και κληρικοί ή σπουδαστές. Γράφουν αντίθετα στο ρεύμα της εποχής τους και μάλιστα γράφουν μια ποίηση που προσδοκά να γίνει λαϊκό άσμα, δηλαδή μια ποίηση που απαγγέλλεται, γι’ αυτό έχει και επωδούς. Η στάση τους αυτή , όπως μπορούμε να φανταστούμε, συνοδευόταν με μεγάλο κόστος, αν και γνώρισε μεγάλη απήχηση.

Carmina 12 (83)

[…]Μές σε ηδονική γαλήνη
πόθους τώρα ανάβει η ήβη
που σαν απαλό χνουδάκι
στην παρθένα μεγαλώνει…
Οι καλλίγραμμες της γάμπες,
λεπτεπίλεπτες, καλύπτουν
τις ενώσεις των μυών της κι ακτινοβολούν λευκάδα. […]
Carmina 14 (88)
[…]Παρθενικό παιχνίδισμα πιάνω με τις παρθένες,
Τρέμω τις διεφθαρμένες και μαζί με τις εταίρες
συνάμα απέχθεια προκαλούν σε μένα οι παντρεμένες
Γιατί’ναι ξεδιάντροπη η ηδονή σε’κεινες.[…]


O Foruna
(στροφή 1)

O Fortuna
velut luna
statu variabilis,
semper crescis
aut decrescis;
vita detestabilis
nunc obdurat
et tunc curat
ludo mentis aciem,
egestatem,
potestatem

dissolvit ut glaciem.

 

Μετάφραση:

Ω Τύχη
σαν την σελήνη
αλλάζεις μορφή,
για πάντα γεμίζεις
και αδειάζεις
μισητή ζωή
πρώτα καταπιέζεις
και μετά καταπραΰνεις
κατά πως εσύ επιθυμείς.
φτώχεια

και δύναμη

τις λιώνεις σαν τον πάγο


Και μελοποίηση από τον Karl Orff:


 

Advertisements