Σημεία και τέρατα…

Posted on Φεβρουαρίου 24, 2011

0



Υπάρχουν κάποιες αγκυλώσεις στην κοινωνία, τόσο απλές στη πραγματικότητα, που θολώνουν τις κρίσεις μας. Μια απ’ αυτές είναι έννοια του
συμβόλου και πως εν ονόματι ενός συμβόλου μπορούμε να διαπράξουμε αδικίες και να μείνουμε προσκολλημένοι σε ιδέες αστήρικτες και καταπιεστικές.

Ας κάνουμε , όμως, μια διάκριση: συνηθίζουμε να λέμε σύμβολο ό,τι μπορεί να μπει στη θέση μιας έννοιας, μιας ιδέας, ακόμα και ενός κράτους. Ωστόσο, το σύμβολο υφίσταται μόνο όταν μας παραπέμπει σε κάτι αβίαστα ( χωρίς προθετικότητα) και φυσικά ( μη συμβατικά/μη αιτιακά). Παράδειγμα ο καπνός, ως σύμβολο φωτιάς. Δηλαδή, ένα σύμβολο είναι αιτιακά συνδεδεμένο με αυτό που συμβολίζει, γιατί ,απλά , δεν γίνεται αλλιώς. Πώς , όμως αυτό γίνεται να ισχύει για αντικείμενα όπως η σημαία ή συγκροτημένα σύνολα όπως το έθνος, που προσπαθούν να μας πείσουν ότι συμβολίζει – ότι «είναι» – η ίδια μας η ύπαρξη;

Σε αυτή την περίπτωση μάλλον μιλάμε για σημεία, τα οποία σκόπιμα (προθετικότητα) έχουν φορτιστεί με μια έννοια και ως εκ τούτου δεν χαρακτηρίζονται από αιτιότητα. Παράδειγμα χαρακτηριστικό έρχεται από τη γλωσσολογία. Κάθε λέξη είναι ένα σημείο (όχι σύμβολο). Γιατί η μορφή της θα μπορούσε να σημαίνει οτιδήποτε. Εμείς ορίζουμε τη σημασία της.

Όταν, λοιπόν, κάποιοι καπηλεύονται την απλή λογική και το συμβατικό το καθιστούν αιτιακό, δίνοντας του μεταφυσική χροιά, είναι τουλάχιστον ύποπτοι χειραγώγησης ή βραδύνοιας. Τί κάνουν δηλαδή; Μετατρέπουν ένα σημείο σε σύμβολο. Το σύμβολο, επειδή έχει αιτιότητα ( καπνός –> φωτιά) έχει μια πληρότητα και αξία αυταπόδεικτη.

Έτσι λοιπόν, η σημαία για παράδειγμα – φετίχ πολλών-, καθίσταται ιερό σύμβολο. Συμβολίζει δηλαδή έναν πολιτισμό, μια ιστορία και το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μια γεωγραφική περιοχή. Στην πραγματικότητα, εμείς της έχουμε προσδώσει αυτά τα χαρακτηριστικά. Αν αλλάζαμε το χρώμα μιας σημαίας ή τη διάταξη της πάλι θα μπορούσε να «δείχνει» τα ίδια πράγματα. Η μορφή δεν περιΟρίζει το περιεχόμενο. Είναι ένα σημείο.

Σε αυτό το συγκεκριμένο σημείο οι συντηρητικές κοινωνίες προσδίδουν μεταφυσική αξία, ιερότητα. Το κάνουν Σύμβολο. Και που το κακό ; Πολύ απλά. Την αιτιότητα – ιερότητα του Συμβόλου δεν μπορείς να την αντιπαλέψεις και εν ονόματι τέτοιων συμβόλων μπορούν να γίνονται παραχωρήσεις σε ανθρώπινα και λαϊκά δικαιώματα. Να αρχίζουν μίση, πόλεμοι και η γενικότερη εθνικιστική προπαγάνδα.

Η σημαία είναι ένα πανί. Με χρώματα. Ως αντικείμενο χρησιμεύει σαν διακριτικό μεταξύ ομάδων ( κοινωνικών, εθνικών, ποδοσφαιρικών…). Το πανί αυτό έχει αξία γιατί εμείς του την προσδίδουμε. Όχι έτσι , από μόνο του. Ως προς τη χώρα μας, ο ελληνικό πολιτισμός και ό,τι μας χαραχτηρίζει υποτίθεται ότι είναι αποτυπωμένο στη σημαία μας.

Αυτή είναι , όμως , μια βολική ανακρίβεια. Η ελληνική σημαία του 2011 δεν είναι διακριτικό ηρώων σε απελευθερωτικούς αγώνες σε Ρούμελη και Μοριά. Δεν είναι το σημείο που εκφράζει σπουδαίους φιλοσόφους και στοχαστές της αρχαιότητας. Ποιητές και καλλιτέχνες. Το σήμερα είναι οικονομική εξαθλίωση, που θα υπομείνουμε στωικά για να είμαστε καλοί Έλληνες πολίτες. Είναι καταστρατήγηση ανθρώπινων δικαιωμάτων μεταναστών – και όχι μόνο- στο όνομα αυτού του πανιού. Από φόβο μήπως ο πολιτισμός 4000 χρόνων μολυνθεί. Είναι η αμορφωσιά και η αναλγησία που βιώνουμε σε καθημερινό επίπεδο. Είναι η αυθαιρεσία του κράτους που μας μαθαίνουν, εξ απαλών ονύχων, να αγαπάμε και να τιμάμε τη σημαία του.

Κάποιοι σπεύδουν να πουν πως είναι μνημείο – κυριολεκτικά- για να θυμόμαστε. Η αξία του παρελθόντος, όμως, βρίσκεται στη συνείδηση του ατόμου και αυτή η αξία έχει καταγραφεί από την ιστορία. Στο σημείο μπορούν να προσδώσουν ότι παρελθόν θέλουν. Έπειτα, κάνοντας το Σύμβολο να θωρακίσουν απόψεις και πρακτικές κατά το δοκούν.

Είναι άλλο να τιμάς αγωνιστές του 1821 για την ελευθερία και αρχαίους φιλοσόφους και λογοτέχνες και άλλο πράγμα να νομίζεις ότι τους τιμάς επειδή προσκυνάς … ένα σημείο.

Advertisements